मुलुकको समृद्धि र विकासमा युवा वर्गको भूमिका: शिशिर श्रेष्ठ

काठमाडौं, १८ वैशाख २०८३

नेपाल, आधिकारिक रूपमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल, दक्षिण एशियामा अवस्थित एक भौगोलिक रूपमा विविधतापूर्ण देश हो। यो मुख्य रूपमा हिमालयमा अवस्थित छ तर यसमा तराई-मधेशको भौगोलिक विविधता पनि समावेश छ। क्षेत्रफलको हिसाबले यो ९३औं ठूलो देश हो भने जनसंख्याको हिसाबले ४९औं ठूलो देश हो। यसको उत्तरमा चीनको तिब्बत र दक्षिण, पूर्व र पश्चिममा भारतका पाँच राज्यहरू (उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल र सिक्किम) सीमाना जोडिएका छन्।

समृद्धि र विकासको परिचय

हामीले दैनिक सुन्ने तर धेरै महत्त्व राख्ने दुई शब्द हुन् — समृद्धि र विकास। यिनीहरू एकअर्कामा निर्भर छन्, तैपनि यिनको परिचय फरक-फरक हुन्छ।

समृद्धि (Prosperity): हामीले कुनै देशका मानिस कति धनी वा गरिब छन् भन्ने कुरा मापन गर्न समृद्धिको प्रयोग गर्छौं। यसले आर्थिक वृद्धिसँग जोडिएको हुन्छ। समृद्धिले देशमा बस्ने मानिसको जीवनस्तर कस्तो छ भन्ने जानकारी दिन्छ। शिक्षा, स्वास्थ्य जस्ता कुराहरूलाई पनि समृद्धिले समेट्छ।

विकास (Development): यो शब्दले देशमा सकारात्मक र प्रगतिशील परिवर्तनहरू हुनुपर्छ भन्ने सङ्केत गर्छ। समृद्धिभन्दा यो फरक छ। विकासले मानिसको सुख, सुविधा र जीवनस्तर सुधारमा जोड दिन्छ। यसमा आर्थिक वृद्धि, शिक्षा, स्वास्थ्य, भौतिक पूर्वाधार आदि कुराहरू समावेश हुन्छन्।

तसर्थ, समृद्धि र विकास एउटै कुरा होइनन् तर एकअर्कामा निर्भर छन्। कुनै देश समृद्ध भयो भने मात्र त्यहाँ विकास हुन्छ र अर्कोतर्फ, देशको विकास भयो भने मात्र त्यहाँका जनताले समृद्धि प्राप्त गर्न सक्छन्।

युवाको विषयमा महान व्यक्तिहरूको धारणा

युवा बारेमा केही महान व्यक्तिहरूको भनाइ यसप्रकार छ:

महात्मा गान्धी: “युवा कुनै उमेर समूह मात्र होइन, यो त मानसिक अवस्था हो, जसले नयाँ जोश र जाँगर दिन्छ।”

बेन्जामिन फ्रान्कलिन: “युवा अवस्था जीवनको उज्ज्वल र उत्साहजनक समय हो जब हामी संसार बदल्ने सपना देख्न सक्छौं।”

मुलुकको समृद्धि र विकासमा युवा वर्गको भूमिका

मुलुकको समृद्धि र विकासमा युवा वर्गको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण र निर्णायक हुन्छ। युवाहरू राष्ट्रका भविष्य, शक्ति र आशाका स्रोत हुन्। युवाहरूको जोश, लगनशीलता र प्रतिबद्धता बिना मुलुकको सर्वांगीण विकास सम्भव छैन। यहाँ युवा वर्गले खेल्न सक्ने प्रमुख भूमिकाहरू उल्लेख गरिएको छ:

पहिलो भूमिका: राष्ट्र निर्माणका प्रमुख हिस्सा युवाहरू राष्ट्र निर्माणका मुख्य इन्जिनियर हुन्। उनीहरूको जोश र जाँगरले नयाँ सोच र नवीनताको जन्म दिन्छ। कृषि, उद्योग, व्यापार, विज्ञान र प्रविधि जस्ता क्षेत्रमा युवाहरूको सक्रिय सहभागिताले आर्थिक वृद्धि र रोजगारी सिर्जना गर्दछ। उनीहरूले नयाँ प्रविधिको विकास र प्रयोग मार्फत उत्पादकत्व बढाउन र बेरोजगारी घटाउन सक्छन्। यसले मुलुकको आत्मनिर्भरता र समृद्धिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ।

दोस्रो भूमिका: सामाजिक परिवर्तन र रूपान्तरणका सवाहक युवाहरू सामाजिक परिवर्तन र रूपान्तरणका सवाहक हुन्। उनीहरूमा समाजमा रहेका विकृति, विभेद र कुरीतिहरूविरुद्ध लड्ने क्षमता हुन्छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, वातावरण संरक्षण र सामाजिक न्याय जस्ता क्षेत्रमा युवाहरूको सक्रिय सहभागिताले सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ। उनीहरूले समाजमा चेतना जगाउन, समानता र न्यायको पक्षमा आवाज उठाउन र सामाजिक समावेशितालाई प्रवर्धन गर्न सक्छन्। यसले राष्ट्रिय एकता र सद्भावलाई बलियो बनाउँछ।

तेस्रो भूमिका: सुशासन र लोकतन्त्रको मजबुतीकरण युवाहरू सुशासन र लोकतन्त्रको मजबुत आधारस्तम्भ हुन्। उनीहरूले राजनीतिक र प्रशासनिक प्रक्रियामा सक्रिय सहभागिता जनाएर भ्रष्टाचार र अनियमितताविरुद्ध आवाज उठाउन सक्छन्। युवाहरूको सहभागिताले नीति निर्माणमा नयाँ दृष्टिकोण र नवीन सोच ल्याउँछ। यसले शासन प्रणालीलाई बढी पारदर्शी, जवाफदेही र समावेशी बनाउन योगदान पुर्‍याउँछ।

अन्त्यमा, युवाहरू राष्ट्रका भविष्य हुन्। उनीहरूलाई सही शिक्षा, तालिम र अवसर प्रदान गरी मुलुकको समृद्धि र विकासमा परिचालन गर्नु आजको आवश्यकता हो। युवाहरूको जोश र लगनशीलतालाई सही दिशामा प्रयोग गर्न सकियो भने मुलुकले समृद्धि र विकासको लक्ष्य हासिल गर्न सक्छ। युवाहरूलाई देश विकासमा उत्साहित र प्रोत्साहित गर्नु आजको आवश्यकता हो।

लेखक: युवा शिशिर श्रेष्ठ

प्रधान सम्पादक