वर्ष २०८२ को बिदाइ र २०८३ को आगमनको यस विशेष घडीमा newsenepal का लागि तयार पारिएको विशेष वार्षिक समीक्षा:
काठमाडौँ | भर्खरै समाप्त भएको वर्ष २०८२ नेपालका लागि उपलब्धि र चुनौती दुवैको संगम रह्यो। बैशाख १ गतेदेखि चैत ३० गतेसम्मका प्रमुख ४८ घटनाहरूलाई हामीले यसरी समेटेका छौँ:
१. राजनीति (Rajniti)
१. बजेट २०८२/८३: जेठ १५ मा सरकारले १९ खर्ब ६४ अर्बको महत्वाकांक्षी बजेट ल्यायो, जसमा उत्पादन र रोजगारीलाई प्राथमिकता दिइयो। २. टीआरसी विधेयक: संक्रमणकालीन न्यायसँग सम्बन्धित विधेयकमा प्रमुख दलहरूबीच ऐतिहासिक सहमति भई कार्यान्वयनको चरणमा प्रवेश गर्यो। ३. कुटनीतिक भ्रमण: प्रधानमन्त्री र उच्च स्तरीय टोलीको छिमेकी मुलुक भारत र चीन भ्रमण भई सीमा तथा पारवहनका नयाँ सम्झौता भए। ४. शक्ति समीकरण: संघीय सरकारमा साना दलहरूको भूमिका निर्णायक देखियो, जसले गर्दा केही मन्त्रालयहरूमा पटक-पटक जिम्मेवारी हेरफेर भयो। ५. नागरिकता कार्यान्वयन: गैरआवासीय नेपाली (NRN) नागरिकता वितरण कार्यले देशैभर तीव्रता पायो। ६. भ्रष्टाचार विरोधी अभियान: नक्कली भुटानी शरणार्थी र ललिता निवास जस्ता पुराना फाइलहरूमा थप अनुसन्धान भई उच्च पदस्थहरूमाथि कारबाही अघि बढ्यो। ७. शिक्षक आन्दोलन: शिक्षा विधेयकको विरोधमा देशभरका शिक्षकहरूले काठमाडौँमा शक्ति प्रदर्शन गरे, जसले गर्दा सरकार पछि हट्न बाध्य भयो। ८. संविधान संशोधन बहस: संविधानलाई थप समावेशी र कार्यमूलक बनाउन संशोधनको विषयमा सर्वदलीय छलफल सुरु भयो। ९. प्रदेश सरकारको फेरबदल: कोशी र बागमती प्रदेशमा नेतृत्व परिवर्तन र राजनीतिक अस्थिरताका संकेतहरू वर्षभरि नै चर्चामा रहे। १०. युवा नेतृत्वको उदय: स्थानीय तहमा स्वतन्त्र र युवा उम्मेदवारहरूको सक्रियताले परम्परागत दलहरूलाई ठूलो दबाब दियो। ११. निर्वाचन आयोगको तयारी: आगामी निर्वाचनका लागि फोटोसहितको मतदाता नामावली संकलन र आन्तरिक तयारी तीव्र पारियो। १२. विदेशी सहयोग: अमेरिकी र चिनियाँ सहयोग परियोजना (MCC र BRI) का विभिन्न बुँदाहरूमा राष्ट्रिय सहमति निर्माण गर्ने प्रयास गरियो।
२. आर्थिक (Arthik)
१. रेमिट्यान्सको कीर्तिमान: यो वर्ष नेपाल भित्रिने रेमिट्यान्सले १४ खर्बको आँकडा पार गर्दै अर्थतन्त्रलाई बलियो टेवा दियो। २. विद्युत निर्यात: नेपालले भारत र बंगलादेशमा झन्डै १ हजार मेगावाट विद्युत निर्यात गरी व्यापार घाटा न्यूनीकरणमा सहयोग पुर्यायो। ३. पर्यटक आगमन: ‘नेपाल भ्रमण दशक’ को प्रभावले गर्दा यो वर्ष १२ लाखभन्दा बढी विदेशी पर्यटकहरूले नेपाल भ्रमण गरे। ४. सेयर बजार (NEPSE): नीतिगत सुधारका कारण सेयर बजारमा लगानीकर्ताको मनोबल बढ्यो र नेप्से परिसूचकमा सकारात्मक सुधार देखियो। ५. सहकारी संकट समाधान: समस्याग्रस्त सहकारीका बचतकर्ताहरूको रकम फिर्ता गर्न सरकारले कडा कानुनी संयन्त्र र कोषको स्थापना गर्यो। ६. विदेशी मुद्रा सञ्चिति: नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चिति सुविधाजनक अवस्थामा रहेको प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्यो। ७. मुद्रास्फीति (Inflation): महँगीलाई ५ प्रतिशतको सीमाभित्र राख्न मौद्रिक नीति सफल रह्यो। ८. नयाँ जलविद्युत आयोजना: माथिल्लो अरुण र तामाकोशी-५ जस्ता ठूला आयोजनाहरूको वित्तीय व्यवस्थापन सम्पन्न भयो। ९. कृषि अनुदान: वास्तविक किसानसम्म अनुदान पुर्याउन ‘डिजिटल किसान कार्ड’ को प्रभावकारी कार्यान्वयन गरियो। १०. वैदेशिक लगानी (FDI): लगानी सम्मेलनमार्फत नवीकरणीय ऊर्जा र पर्यटनमा खर्बौंको वैदेशिक लगानीको प्रतिबद्धता आयो। ११. निर्यात प्रवद्र्धन: सिमेन्ट, जस्तापाता र जुत्ताको निर्यातमा उल्लेख्य वृद्धि भई छिमेकी बजारमा नेपाली उत्पादनको पकड बलियो भयो। १२. बैंकिङ तरलता: बैंकहरूमा लगानीयोग्य रकम थुप्रिएपछि ब्याजदरमा उल्लेख्य गिरावट आई कर्जा प्रवाह बढ्यो।
३. मनोरञ्जन (Manoranjan)
१. सिनेमाको बक्स अफिस धमाका: ‘ज्यारी अन टप’ र ‘छक्का पञ्जा’ को नयाँ सिरिजले नेपाली बजारमा करोडौंको व्यापार गरी कीर्तिमान कायम गरे। २. टी-२० विश्वकप २०२६: नेपालले विश्वकप छनोटमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै विश्व क्रिकेटमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनायो। ३. म्युजिक भिडियो ट्रेन्ड: नेपाली र्याप र आधुनिक गीतहरूले युट्युब र टिकटकमा ग्लोबल ट्रेन्डिङमा स्थान पाए। ४. अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड: नेपाली डकुमेन्ट्री र सर्ट फिल्महरूले विभिन्न प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिभलमा अवार्ड जिते। ५. रियालिटी शोहरूको लहर: ‘नेपाल आइडल’ र ‘द भ्वाइस’ का नयाँ सिजनहरूले देशैभरका प्रतिभाहरूलाई नयाँ प्लेटफर्म दिए। ६. कलाकारहरूको सामाजिक कार्य: चर्चित कलाकारहरूले शिक्षा र स्वास्थ्यका क्षेत्रमा व्यक्तिगत पहलमा ठूला कोषहरू स्थापना गरे। ७. कन्सर्ट संस्कृतिको विकास: काठमाडौँ बाहिरका सहरहरू (पोखरा, बुटवल, इटहरी) मा ठूला सांगीतिक महोत्सवहरूको आयोजना गरियो। ८. थिएटर पुनर्जागरण: काठमाडौँका शिल्पी र मण्डला जस्ता थिएटरहरूमा वर्षभरि नै दर्शकको चाप देखियो। ९. सेलिब्रेटी विवाह: नेपाली चलचित्र र खेलकुद क्षेत्रका केही चर्चित जोडीहरूको विवाहले सामाजिक सञ्जालमा ठूलो चर्चा पायो। १०. खेलकुद पूर्वाधार: कीर्तिपुर क्रिकेट मैदानमा फ्लडलाइट जडान र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको रंगशाला निर्माणको कामले गति लियो। ११. डिजिटल प्लेटफर्मको उदय: नेपाली फिल्महरू सिधै ओटीटी (OTT) प्लेटफर्ममा रिलिज हुने क्रम बढ्यो। १२. विदेशी कलाकारको भ्रमण: विश्वविख्यात संगीतकार र कलाकारहरूले नेपालमा कन्सर्ट र छायांकनका लागि भ्रमण गरे।
४. टेक्नोलोजी (Technology)
१. ५जी (5G) परीक्षण: नेपाल टेलिकम र एनसेलले प्रमुख सहरहरूमा ५जी सेवाको व्यवसायिक परीक्षण र विस्तारलाई तीव्रता दिए। २. डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क: सरकारी सेवाहरूलाई ‘पेपरलेस’ बनाउन ८० प्रतिशतभन्दा बढी सेवाहरू डिजिटल पोर्टलमा आबद्ध गरियो। ३. नागरिक एप (Nagarik App): नागरिक एपमा सवारी चालक अनुमति पत्र (License) र जग्गाधनी पुर्जा जस्ता महत्वपूर्ण सेवाहरू पूर्ण रूपमा एकीकृत गरियो। ४. साइबर सुरक्षा विधेयक: बढ्दो साइबर अपराधलाई नियन्त्रण गर्न सरकारले कडा साइबर सुरक्षा कानुन पारित गरी कार्यान्वयनमा ल्यायो। ५. फिनटेक फड्को: नेपालमा क्युआर (QR) पेमेन्ट प्रणाली गाउँ-गाउँसम्म पुग्यो, जसले नगदरहित कारोबारमा ५० प्रतिशतले वृद्धि ल्यायो। ६. एआई (AI) को प्रयोग: नेपाली भाषामै कुरा गर्न सक्ने स्थानीय ‘च्याटबोट’ हरूको विकास गरी ग्राहक सेवामा प्रयोग गर्न थालियो। ७. इन्टरनेट सस्तो: इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूबीचको प्रतिस्पर्धाले गर्दा सर्वसाधारणका लागि इन्टरनेट प्याकेजहरू सस्तो र तीव्र गतिको भयो। ८. इ-पासपोर्ट सहजता: विद्युतीय राहदानी बनाउने प्रक्रियालाई जिल्ला तहसम्मै छिटो र छरितो बनाइयो। ९. स्टार्टअप इकोसिस्टम: नेपालका सूचना प्रविधि स्टार्टअपहरूले अन्तर्राष्ट्रियस्तरको लगानी (Seed Funding) भित्र्याउन सफल भए। १०. स्मार्ट सिटी पाइलट प्रोजेक्ट: काठमाडौँ र पोखराका केही वडाहरूमा स्मार्ट ट्राफिक व्यवस्थापन र फोहोर संकलन प्रणाली लागू गरियो। ११. सूचना प्रविधि पार्क: काभ्रेको आइटी पार्कलाई ‘इन्नोभेसन हब’ को रूपमा विकास गरी सफ्टवेयर निर्यातलाई प्रोत्साहित गरियो। १२. अनलाइन शिक्षा: दुर्गम क्षेत्रका विद्यालयहरूमा उच्च गतिको इन्टरनेट पुर्याई अनलाइन कक्षा र डिजिटल लाइब्रेरीको सुरुवात गरियो।
प्रस्तुति: newsenepal डेस्क
