• गल्ति कसको ?


    सुशिल गौतम 

    केही समय अघिको कुरा हो डा बाबुराम भट्टराईले प्रधानमन्त्री बने लगतै नेपाल मै जोडजाड गरिएको मुस्ताङ चढेपछी अब नेपालमा बिकासको बाढी आउने सम्भावना सहितका फेसबुके स्ट्याटस लटरम्मै थिए । केही दिनपछी ओइलाएर झरे । अब फेरि प्रधानमन्त्री सुशिल कोइरालाको सम्पत्तिको नाममा जम्मा तीनवटा मोबाइल भएको हुँदा देशमा फेरि एकपटक बिकासको बाढी आउने आंकलन सहितका चिया गफ टुसाउन थालेका छन् । बिभिन्नता सहितको नेपाली जनताको एक मात्र समानता राजनितिक नेताप्रतीको साझा द्रिष्टकोण हो । हरेक निर्वाचित प्रधानमन्त्री र मन्त्रीप्रती भगवान बिष्णुसँग गरिने अपेक्षा गरिन्छ अर्थात उनको कार्यकाल भित्र एक हातले तथास्तु भनेर सबै बिकट ठाउँमा कालोपत्रे सडक पुगोस । अर्को हातले तथास्तु भनेर काठमाडौंमा धरर पानी आवोस, सबैले रोजगारी पाउन, साक्षरता शतप्रतिशत होस, महङी तत्काल नियन्त्रण होस, पेट्रोलको भाउसके सम्म घटोस नत्र स्थिर रहोस् । यदि यी अपेक्षा पूरा हुन सकेँ भने नेतालाई एउटै बिल्ला भिराइन्छ ” जुन जोगी आए पनि कान चिरेका ।”

    भर्खरै कान्तिपुरमा समाचार आएको थियो । पढाईको निम्ति बेलायत पुगेकाहरू त्यहाँको स्थायी बसोबास अनुमति हात पार्न श्रीमान श्रीमती छुट्टिएर, नैतिकता र अग्नि देवताको सात फेरामा पानी घोप्ट्याएर त्यहिको पासपोर्ट वालासँग बिहे गर्न समेत पछि परेनन । नैतिकताको त मतलबै भएन ३५ लाख रुपैया बुझाउन तयार हुँदा रहेछन । यहि समाचार पढ्दै गर्दा एक मित्रले बेलायतमा लुक्दै बसेकी एक युवतीको कुरा सुनायो । ती युवतीको आमाको निधन भएको रहेछ् तर कागज बनिनसकेको र नेपाल फर्केपछी फेरि बेलायत आउन नसकिने भएकोले आमाको मृत्‍युको शोक अनलाइन मनाइछिन । यो टेम्प्रोअरी जिन्दगीमा पर्मानेन्ट रेसिडेन्सीको नीम्ति शाम दाम दण्ड भेद लगाउन पछि नपर्नुले उनीहरूको मानसिकता – ” थुपार । सक्दो सम्पत्ति थुपार । जे गरे पनि हुन्छ तर सम्पत्ति चै थुपार्नै पर्छ; भन्ने देखाउछ । यस्तो कुरा उनीहरू नेताबाट सिकेको की उनीहरूबाट नेताले सिकेको ?”

    प्लस टु सकिनासाथ एउटा अती मिल्ने साथीको अमेरिका पढ्न जान भिसा लाग्यो । कोर्सको नाम – केमिकल ईन्जिनियरिङ, ठुलै युनिभर्सिटीमा । यो सुन्नासाथ मैले भारतिय कल्पना चवलालाई सम्झिए जो नासाबाट अन्तरिक्षमा गएकी थिईन । नाम सुन्दै जागिर पाईन्छ जस्तो बिषय पढेपछी उसले पनि अमेरिका कै नासा सासामा जागिर पाउला भनेर इर्ष्या पनि लाग्यो । आफ्नो समाजशास्त्र लिएर पढेको प्लस टु सकेको थिएन । अमेरिका छिरेको एक बर्षपछि उसले लिएको बिषय त अमेरिकाको भिसा लगाउन मात्र लिएको स्पष्टीकरण दिदै यो सेमिस्टर देखि कम्युनिटी कलेज (सस्तो कलेज)मा सोसियोलोजी (अङ्रेजी भाषामा मेरै बिषय) लिएर पढ्दै गरेको कुरा सुनायो । त्यसको केही समयपछी सोसियोलोजीलाई पनि लात हान्दै नेपालमा आफ्नो ज्यानलाई खतरा भएको भन्दै शरणार्थी आवेदन दिएर लम्पसार पर्‍यो । अहिले एउटा पेट्रोल पम्पमा पेट्रोल भर्दै आफ्नो अदालतको मिती कुर्दै छ रे । तर कमाउन चै कमायो छोरोले । बानेश्वरमा चार तल्ल घर त पहिलै थियो । अब अर्को धरहरा बनाउने सोच होला । तर उसको ज्यानलाई खतरा चै पक्कै भएको थियो । लोड्सेडिङको अन्धकारमा चिप्लिएर भिमसेन गोलाको खोलामा खस्ने सम्भावना थियो ।

    उनी त एक प्रतिनिधि मात्र हुन । कोहि अध्ययनको क्रममा अमेरिका त कोहि गैर कानुनी रुपमा छिरेर शरणार्थी बनेका कैयौ छन् । कुनै लेखा जोखा छैन ।

    एक सम्पन्न सरकारी कर्मचारीले अमेरिका छिर्न र उतै बस्न देशलाई कसरी डसेको रहेछन भनेर भर्खरै पूर्व अर्थ सचिव रामेश्वर खनालले लेखेकै छन् । त्यसरी देशलाई डसेर युरोप र अमेरिकाको पेट्रोल पम्प र भारतियको डिपार्ट्मेन्टमा काम गर्दै रमाउने कर्मचारीको संख्या ११ सय रहेछ, सामान्य प्रशासन मन्त्रीले खुलासा गरेका छन । लेखाजोखा बल्ल सुरु हुँदै रहेछ । हाम्रो समाजमा सफलताको मापदण्ड बनेको छ युरोप र अमेरिका प्रबेश । गैरकानुनी रुपमा अमेरिका छिर्न एक हातमा मृत्‍युको सम्भावना र अर्को हातमा २५ लाखको बिटो लिएर दलालको शरणमा जाने स्वघोषित गरीबहरू कति होलान् कति । तर जे होस – ५ बर्षमा त २५ लाख ऋण तिरिसकिन्छ । त्यसपछी त डलर पनि छापिने भो । शरणार्थी लम्पसार अभियान पनि जारी हुने भो । शाम दाम दण्ड भेद । जसरी पनि कमाउ । अमेरिकाको शरणार्थी बनेपछी उसको परिवारको शान सौकत अर्कै । समाजले हेर्ने द्रिष्टोकोण अर्कै । त्यस्तै परे छिमेकी कुरा गर्न आइपुग्छन – लौन हाम्रो छोरोलाई पनि त्यतै लानु पर्‍यो भन्दै । देशको अस्मिता बेच्नेसँग आफ्नी छोरी बिहे गराउदा सर्बोच्च गर्व गर्ने आमा बाबा कैयौ छन् ।

    अष्ट्रेलियाले दुई हजार नेपाली बिद्यार्थीको भिसा रोकिदिएको छ । उनीहरूको आवेदन शुल्क पच हुने स्थिति देखेर दु:ख लाग्यो तर अष्ट्रेलियाली इमिग्रेसनको ढिलै भए पनि बुद्धी पलाएछ । बेलायतमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न अती महँगो पर्ने भएकोले अध्ययनको नीम्ति पैसा जोगाउन बेलायती युवतीहरू देहब्यापार गरिरहेका छन् भन्ने अध्ययन भईरहदा एचएसबीसीको अनुसार बिद्यार्थीको नीम्ति संसारको सबभन्दा महँगो देश अष्ट्रेलियामा अती गरीब राष्ट्र मध्येको एक नेपालका कति बिद्यार्थीले पढ्ने हैसियत राख्छन ? यो कुरो पहिल्यै किन खोजी गरेर कडाई नगरेको ? किन नेपाली बिद्यार्थीलाई भाडा तिर्न नसकेर सार्वजनिक पार्कमा सुत्न वाध्य पारिएको ? किन एउटै अपर्ट्मेन्टमा २० – २५ बस्न र दिसा गर्न सार्वजनिक टोइलेटमा लाइन लाग्न वाध्य पारिएको ? यो त अष्ट्रेलियाको गल्ति हो । हामी त नेपाली हौ – १ लाख तिरेर ५० लाखको ब्यांक ब्यालेन्स देखाउन सक्छौ । काठमाडौंमा डेरामा बसिरहेको घरलाई आफ्नै नाममा भएको कागज तु निकालिदिन्छौ । जिन्दगीभर कर कार्यालय नदेखे पनि लाखौं कर तिरेको भुक्तानी बिल निकालिदिन सक्छौ । किनभने हाम्रो बैंक, अड्डा अदालतमा नेपाली नागरिक नै काम गर्छन । उनीहरूलाई गोजिमा अलिकति हालिदिएपछी जे जस्तो कागज पनि निस्किन्छ । र हामीलाई जसरी पनि अष्ट्रलिया छिर्नु छ । किनभने हाम्रो समाजमा एउटै मुलमन्त्र स्थापित छ – जसरी हुन्छ, कमाउ ।

    दुई दशक अगाडी सम्म नेपाली नागरिकलाई जर्मनी जस्तो देश जान अग्रिम भिसा लिनुपर्दैन थियो । अन अराइभल भिसा हुन्थ्यो । अहिले संसारको सातौ खत्तम पासपोर्ट नेपाली पासपोर्ट बनेको छ, जसलाई हेरेर आफ्नो देश छिर्न दिने की नदिने निर्णय गरिन्छ । यो दोष कसको ? तिनै नेपाली नागरिक जसले खेलाडी, कलाकार, राजनितिक कार्यकर्ता र बिद्यार्थीको भेषमा जर्मनी छिरे लगतै शरणार्थी आवेदन दिए । आज तिनै ब्यक्ति नेताले देश बिगारेको भनेर सत्तो सराप गरिरहेका छन् ।

    पेट्रोलियम पदार्थको मुल्य बढ्दा भएको आन्दोलन र उपत्यका बन्द तातै छ । आन्दोलनमा होमिएका सबै बिद्यार्थीलाई थाहा छ पेट्रोलियम पदार्थमा नेपाल परनिर्भर छ । शिक्षित बिद्यार्थी भएको हैसियतले मुल्य ब्रिद्धी बिरुद्ध नेपाल आयल निगमको बोनसतन्त्रको भण्डाफोर गर्न सकेनन । सिधै अर्थमन्त्री र प्रधानमन्त्रीलाई लक्षित गरेर रचनात्मक बिरोध गर्न सकेनन । जलबिधुत उत्पादनलाई बढावा दिन अथवा बिजुली चुहावट रोक्न अग्रसर हुने जस्ता दिर्घकालिन उपाय तर्फ नलागी उपत्यका बन्द गरेर आफूले पाएको शिक्षाको धज्जि उडाए । एकदिन नेपाल बन्द गर्दा दुई अर्बको नोक्सान हुने भएकोले डिस्काउन्ट स्वरुप उपत्यका मात्र बन्द गरेका हुन ? नेपालको ब्यापार घाटा काहाली लाग्दो छ भन्ने थाहा हुँदा हुँदै गाडी जलाउने र तोड्फोड गर्ने किन गरेको ? जलेको गाडीको ठाउँमा अर्को गाडी ल्याउदा नेपालको पैसा बिदेश जान्छ भन्ने सोच्न नसक्नेहरू आज राजनितीमा लागेका छन भने भोलि ती पदमा पुगे के गर्लान ? गाडी एक मिनेट ढिला हुँदा आफ्नो दिनचर्या बिग्रिन सक्ने देशबाट नेपाल घुम्न आएका पर्यटकलाई उपत्यका बन्द गरेर स्वागत गर्दा नेपालको बारेमा कस्तो सन्देश जाला ? सोचेका छन् यिनले ? बिद्यार्थी परिचयपत्र देखाउदा तीन रुपैया डिस्काउण्ट नपाउदा त्रिचन्द्र कलेज अगाडी २२ – २५ लाख पर्ने माइक्रो जलाएको स्वयमले देखेको छू । यो अलिक मानिविय सभ्यता बिरुद्ध भएन र ? कलम बोक्ने हातले गैरकानुनी बन्दुक बोकी शिकार खेल्ने क्रममा पक्राउ पर्दा शंकरदेव अगाडीको सडक रातै हुनेगरी ढुङामुढा गर्नु बिबेकसङत थियो ?

    हाम्रै चिकित्सक हुन आफ्नो माग पूरा गराउन अस्पताल ठप्प पार्ने । हाम्रै शिक्षक हुन आफू सरकारी स्कुलमा पढाउने आफ्ना सन्तानलाई गुणस्तरिय शिक्षाको नाममा बोर्डिङ स्कुलमा पढाउने । हाम्रै ड्राइभर हुन ट्राफिकले जबरजस्ती लाइसेन्स र मिटर जाँचेको बिरोधमा सडकमा ट्याक्सी तेर्स्याएर काठमाडौं अस्तब्यस्त पार्ने । हाम्रै ब्यापारी हुन नक्कली बिल बनाएर कर छलेर आफू मोटाउने – राज्य डुबाउने । खोज्दै जाँदा हाम्रो समाजको हरेक तह र तप्कामा खराबी छ भने यस्तो समस्याग्रस्त समाजमा जन्मेका, हुर्केका, बढेका, पढेका र यहि समाजले छानेका नेताहरू मात्र कसरी चोखो रहन सक्छन् ? हाम्रो नेताहरूमा देखिएको खराबी हाम्रै समाजको परावर्तन मात्र हो ।

    तर हामी सकारात्मक हुन सिक्नुपर्छ । हाम्रो समाजको हरेक अङ्गमा समस्या भए पनि उत्तिनै असल पेशाकर्मी, कलाकार, खेलाडी, कर्मचारी र नेता पनि छन् । क्रिकेटलाई बिक्रितीको संज्ञा दिने नेता पनि यहि छन् । क्रिकेट मैदान मै पुगेर खेलाडी हौसला बढाउने पनि यहि छन् । भ्रष्टाचार गरेर अकुत कमाउने नेता पनि यहि छन्, जीवन भरको राजनितीमा सम्पत्तिको नाममा तीन वटा मोबाइल जोड्ने पनि यहि छन् । त्यसकारण त हाम्रो देश असफल राष्ट्र बनिसकेको छैन । गरिबी निवारण, बाल मृत्‍युदर, महिला सशक्तिकरण, संचार र साक्षरतामा बिस्तारै राम्रो सुधार हुँदैछ । हाम्रो देशको नेतालाई सम्पन्न देशको नेतासँग तुलना गर्न हामी पनि सम्पन्न देशको जनतामा जस्तै सभ्यता, कानुनको पालना र राष्ट्रियताको भावना जगाउनु आवश्यक छ । त्यसको नीम्ति धेरै टाढा जानु पर्दैन । डा योगी बिकासानन्दको आधा शब्द सापट लिएर भन्दा ” हाम्रो समाजलाई बदल्नु छ, सुरु आफूबाट गर्नु छ । ”

    (प्रथम पटक प्रकाशित माइसंसार April 6th, 2014)

     


    1655 0 3/29/2016 @ 20:39

तपाईका प्रतिक्रियाहरु

नेपाली टाईप गर्नको लागि (Press Ctrl+g to toggle between English and Nepali)

Advertisements
Top